Jedno z wybitnych dzieł powojennej sztuki publicznej w Polsce, mozaikę Zbigniewa Brodowskiego z dawnego biurowca PZL im. M. Nowotki na warszawskiej Woli Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków wpisał 22 grudnia 2025 r. do rejestru zabytków.
Stowarzyszenie Badawczo-Animacyjne Flaneur bada i upowszechnia dorobek artystów, którzy tworzyli po wojnie mozaiki, sgraffita, rzeźby i inne obiekty zdobiące przestrzeń publiczną w całej Polsce.
A zaczęło się właśnie od odkrywania dorobku artystycznego Zbigniewa Brodowskiego, którego pracownia mieściła się na Osiedlu Młodych, na warszawskim Grochowie.
Pierwsze wydarzenie poświęcone Brodowskiemu i otwarte dla publiczności zorganizowaliśmy w 2022 roku w ramach Europejskie Dni Dziedzictwa we współpracy z Polskim Holdingiem Obronnym, który przejął biurowiec, gdzie znajduje się mozaika wpisana właśnie do rejestru zabytków.
Dziś jesteśmy na etapie tworzenia „Atlasu powojennej sztuki publicznej w Polsce”, nad którego prototypem pracujemy w ramach procesu inkubacji prowadzonego przez Sektor 3.0
Jeśli chcecie pracować z nami przy tym projekcie i umieścić w „Atlasie” mozaikę, polichromię, sgraffito lub rzeźbę z Waszej okolicy – prosimy o wiadomość na adres:
kontakt@flaneur.org.pl
Zdjęcie ilustrujące wpis zostało zrobione podczas wydarzenia 17 września 2022 r. pod mozaiką Zbigniewa Brodowskiego i przedstawia jego organizatorki: z lewej stoi Natalia Szelachowska, prezeska Stowarzyszenia, z prawej Małgorzata Szelachowska, kuratorka projektu „Oko na sztukę”.
Mozaika stanowiącą dekorację holu wejściowego dawnego biurowca Zakładów Mechanicznych „PZL-WOLA” została wpisana do rejestru zabytków z następującym uzasadnieniem:
„Decyzją Marcina Dawidowicza, Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, do rejestru wpisana została kompozycja plastyczna – mozaika autorstwa Zbigniewa Brodowskiego i Krystyny Pniakowskiej z 1976 r., stanowiącą dekorację holu wejściowego dawnego biurowca „PZL-WOLA” Zakładów Mechanicznych im. M. Nowotki położonego przy ul. Fort Wola 22 w Warszawie.
W uzasadnieniu decyzji Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków wskazuje: „Biurowiec przy ul. Fort Wola 22 wzniesiony został jako element zespołu budynków administracyjno-usługowych dla „PZL-WOLA” Zakładów Mechanicznych im. M. Nowotki. Obiekt zaprojektowany we współpracy architekta Jerzego Raczkowskiego z zespołem, wpisywał się w popularny w latach 60. i 70. XX wieku nurt estetyzacji przestrzeni publicznej, polegający na wprowadzaniu elementów unikalnej i zaprojektowanej dla konkretnego obiektu dekoracji plastycznej o wysokich walorach artystycznych. Znajdująca się w holu wejściowym kompozycja stanowi przykład świadomego kształtowania przestrzeni przez działające na terenie Warszawy zakłady przemysłowe, nie tylko w zakresie urbanistyki, ale również w kontekście łączenia sztuk plastycznych z architekturą. Wybór jako projektanta dekoracji wybitnego artysty Zbigniewa Brodowskiego, autora monumentalnej szklanej mozaiki na fasadach Filharmonii Podkarpackiej w Rzeszowie, stanowi formę mecenatu sprawowanego przez przedsiębiorstwa państwowe. Przedmiotowa kompozycja plastyczna wyróżnia się wybitnymi walorami artystycznymi, przez znawców uznawana jest za jedną z najdojrzalszych realizacji projektu Brodowskiego. Pod względem formalnym wpisuje się w ówczesne poszukiwania artystyczne (nurt abstrakcji organicznej, malarstwa materii), stanowiąc jednocześnie kontynuację opus magnum Brodowskiego, jednego z najwybitniejszych polskich twórców mozaik monumentalnych. Forma, kolorystyka oraz materiał warszawskiej mozaiki są następstwem doświadczeń artysty przy pracy w Rzeszowie. Jednocześnie artysta nadał kompozycji indywidualny charakter: wykonane na zielono-niebieskim tle beżowe pola zostały uzupełnione płytkami o intensywnej kolorystyce stanowiąc dominantę kompozycji o wyraźnym podziale na 2 strefy z diagonalną linią od lewego górnego do prawego dolnego narożnika zaakcentowaną formą oraz kształtem beżowych pól. Wyjątkowy walor artystyczny kompozycji uzyskano dzięki użyciu szklanych płytek, które wykonane zostały ręcznie wg rysunków Brodowskiego przez specjalizującą się w ceramice i szkle artystycznym Krystynę Pniakowską. Użyta przez artystkę technika fusingu nadała kompozycji głębi, którą dopełniły efekty światłocieniowe uzyskane dzięki fakturze płytek oraz oświetleniu kompozycji bocznym światłem okna holu. Przedmiotowa kompozycja odzwierciedla indywidualny styl i formę wypracowaną przez Brodowskiego oraz Pniakowską, jednocześnie wpisuje się w etap rozwoju polskiej plastyki i sztuki użytkowej w latach 70. XX w. na Mazowszu. Przedmiotowa kompozycja plastyczna jest ostatnią mozaiką zrealizowaną przez Zbigniewa Brodowskiego w jego twórczości”.